1-ايمان و انگيزه متعالي و روحيه شهادت طلبي رزمندگان.

امام خميني (ره): آنچه براي اينجانب غرور انگيز و افتخار آفرين است،روحيه بزرگ و قلوب سرشار از ايمان و اخلاص و روح شهادت طلبي اين عزيزان(كه سربازان حقيقي ولي الله الاعظم ارواحنا فداه هستند)مي باشد و اين است فتح الفتوح.

2-وحدت فرماندهي

امام خميني (ره): ضمنا ببينيد كه در هر جايي كه سپاه پاسداران و ارتش و ساير قواي مسلح با هم مي شوند پيروزي عظيم نائل مي شود.

3-حضور نيروهاي مردمي

آيت الله خامنه اي :در اين عمليات (طريق القدس) نقش بسيار مهم نيروهاي مردمي كاملا آشكار شد،يعني تراكم نيروهاي مردمي مشتاق جهاد و شهادت به قدري بود كه اين نكته به وضوح به چشم مي خورد....

4-خلاقيت در طراحي مانور و اتخاذ تاكتيك مناسب در نبرد.

تاكتيك ويژه عمليات طريق القدس ،عبور از منطقه رملي بود كه برپايه خلاقيت،ابتكار عمل و شجاعت نيروهاي مردمي و انقلابي طراحي شده بود و نقش اصلي و تعيين كننده اي براي كسب پيروزي داشت.

5-رعايت اصل غافل گيري.

ويژگيهاي مهم عمليات طريق القدس:

1-افزايش و سعت منطقه عملياتي

2-گسترش اهداف عملياتي

3-افزايش ظرفيت سازماندهي نيروهاي مردمي.

4-اتخاذ تاكتيك ويژه.

افرايم كارش يكي از كارشناسان برجسته نظامي:عمليات طريق القدس نتايج مهم عملياتي در بر داشت.با اين تلاش وسيع ايراني ها در جنگ،تا اين مرحله ، قدرت برنامه ريزي عملياتي و مهارت هاي فرماندهي و كنترلشان تا حدود زيادي افزايش يافت.در واقع ،اين عمليات بيانگر لياقت ايراني ها در ايجاد و كنترل عمليات نظامي مختلف در سطح وسيع بود.ثانيا پاتك بستان ،ايران را قادر ساخت كه براي اولين بار با موفقيتي چشمگير،تاكتيك هاي موج انساني را كه بعدها تاكتيك حاكم بر جبهه هاي جنگ باشد،به مرحله آزمايش بگذارد.                       

  كليد پيروزي عمليات طريق القدس و شكست نيروهاي عراقي در منطقه رملي نهفته بود.تغيير محتواي استراتژي نظامي ايران كه از يك سو بكارگيري نيروهاي مردمي را امكان پذير و از  سوي ديگر قوه خلاقيت و نوآوري نيروهاي انقلابي را شكوفا كرده بود.سپاه پاسداران با توجه به شناسايي هاي انجام شده به استفاده از معبر رملي را براي تهديد جناح دشمن در شمال كرخه و دور زدن عقبه او در غرب بستان با بكارگيري يگانهاي خود از نيروهاي بسيج مردمي تشكيل مي شد،امكان پذير مي دانست. به همين منظور سپاه، نيروهاي مردمي را در قالب چهار تيپ پياده شامل: امام حسين(ع)،عاشورا،كربلا و امام سجاد(ع) براي شركت در عمليات  سازماندهي كرد كه از ميان آنها يك تيپ سپاه به همراه يك تيپ زرهي ارتش مامور انجام عمليات در منطقه رملي بودند. به طور كلي در عمليات طريق القدس از 34 گردان استفاده شد 29 گردان در خط و 5 گردان نيروي احتياط در نظر گرفته شده بود. وجود جاده تا نزديكي نقطه رهايي براي حضور نيروهاي پياده و زرهي در مكان مناسب جهت آغاز حمله در منطقه رملي الزامي بود.به اين منظور جهاد سازندگي استان سمنان در نهايت اختفا كار احداث جاده با خاك رس به مناطق رملي انجام داد.                    

در حالي كه هنوز وضعيت چندان تثبيت نشده بود،شهيد صياد شيرازي پيام آزادي بستان را مخابره كرد.

تا غروب آفتاب در اول تنگه چزابه ،بين جاده تعاون و جاده مرزي چزابه درگيري بود سمت چپ جاده آسفالت چزابه ،هورالعظيم بود . موازي جاده اسفالت ،دويست متر جلوتر ودر ميان هور ،عراقي ها جاده تعاون را زده بودند. جاده اي مهم كه نشان مي داد كه آنها آمده بودند تا بمانند. اين جاده ،نيروهاي دشمن را در دشت جنوب تدارك مي كرد. نيروهاي ما تا قسمتي از جاده پيش رفته بودند .صبح زود ،مسئول پرداخت حقوق نيروهاي دشمن از چزابه مي آيد ،نيروهاي ما جاده را بسته بودند و جلوي شان را مي گيرد يك كيف بزرگ همراه آنان بود ،در آن را باز كردند و ديدند پراز پول است. چون اول ماه ميلادي بود ،حقوق نيروهايشان را آورده بودند تا پرداخت كنند.

بارسيدن نيروها به چزابه و پدافند در آن ،پاتك هاي عراق شروع شد. لحظه به لحظه دشمن بر فشارهاي خود افزود و يگانهاي متلاشي شده عراق جاي خود را به يگانهاي زرهي تازه وارد مي دادند.تسلط نيروهاي بعثي بر تنگه چزابه ،به منزله سقوط مجدد بستان بود. لذا رزمندگاني كه خستگي عمليات سنگين شبانه را در 48 ساعت گذشته تحمل كرده بودند با مقاومتي همه جانبه ،خود را موظف به دفاع از تنگه چزابه مي دانستند زيرا چزابه براي ياران امام دروازه كربلا بود و بوي تربت حسين زهرا(ع) را داشت.

در اين شرايط ،شنود خبر مي دهد كه عراق همزمان از منطقه سابله هم پاتك سنگين ديگري را تدارك ديده بود. در اسناد بدست آمده از گردان 3 مكانيزه تيپ 12 زرهي عراق در مورد اهميت پل سابله آمده است:

 ((پل سابله و منطقه مثلث كه رودخانه به سمت پل سابله از آن جدا مي شود،از مواضع تاكتيكي مهمي به شمار مي روند كه بايد حتما در تصرف نيروهاي خودي بوده و مانع از تسلط دشمن بر آنها بشود.))

نيروهاي بعثي عراق از دو پل سابله و نيسان تلاش كردند خط دفاعي رزمندگان اسلام را شكسته ،وارد مثلث كرخه ،سابله ،بستان شوند .يگانهاي دشمن كه در دو ستون پاتكهاي خود را شروع كردند عبارتنداز:

در پل سابله شامل تيپ هاي 12 و 30 زرهي ،تيپ 25 مكانيزه،تيپ 48 پياده، گردان دوم تيپ 96 پياده و قاطع بصره از جيش الشعبي.

در پل نيسان شامل تيپ 16 زرهي ،تيپ هاي 2و 15 پياده مكانيزه و يك گردان از تيپ 33.

هدف اين دو ستون ،عبور از رودخانه نيسان و تصرف مجدد بستان بود.نتيجه پاتك هاي 17 تيپ پرقدرت به حدود يك لشكر پياده براي هر تحليل گر نظامي مشخص است. كار در سابله به آنجا رسيد كه تعدادي از فرماندهان شهيد و مجروح شدند. وبارها مبارزه طرفين به جنگ تن به تن كشيده شد.و به خاطر عرض كم رودخانه ،بازار پرتاب نارنجك داغ بود.رزمندگان شرايط سخت ،وفشار زياد دشمن را تحمل نمودند وبا خون گرم شهداي زيادي از جمله شهيد احمد فروغي، شهيد عباس كرد آبادي و توسل و استغاثه و گريه رزمندگان و يابن الحسن  يابن الحسن گفتن رداني پور كه رزمندگان را ياري مي كرد،  به ناچار پاتك دشمن در چزابه ،پل سابله و حاشيه شمالي رودخانه سابله را خنثي كردند.

آثار عمليات طريق القدس:

دشمن اگر چه شكست نيروهايش در عمليات ثامن الائمه را ناشي از نحوه استقرار ناقص نيروها و محدود بودن عقبه آنها به دو پل روي رودخانه كارون ،عنوان كرد،ليكن در عمليات طريق القدس نظر به اينكه از لحاظ نظامي توجيهي براي شكست خود نداشت ،مجبور به پذيرش واقعيات جديد گرديد. دشمن از اين پس با شك وباترديد به ادامه حضورخود در مناطق اشغالي مي نگريست، زيرا استقرار ناقص نيروهاي عراقي آنان را در برابر توانايي جديد رزمندگان و حمله هاي احتمالي آنان ،در معرض انهدام و آسيب پذيري جدي قرار داده بود.به اعتقاد صاحب نظران جنگ، حمله دشمن به پل سابله پس از گذشت چند روز از عمليات طريق القدس و پس از عقب نشيني آنها از شمال رودخانه نيسان ،اولين تحول در باور و نگرش دشمن بود،چرا كه از اين پس نيروهاي  بعث عراق براي ادامه حضور در مناطق اشغالي ،نياز به تصميم گيري تازه اي داشتند.

 بازتاب آزادي بستان:

راديو بي بي سي:در اولين لحظات پس آزادي بستان مي گويد سربازان عراق در داخل خاك ايران به پيشروي ادامه مي دهند.

راديو صهيونيستي:عراقي ها ادعا كرده اند بر نيروهاي ايراني خسارات بسيار سنگيني وارد شده و ارتش عراق به پيشروي خود ادامه مي دهد.

خالد حسين النقيب يكي از فرماندهان عراقي كه در صحنه عمليات طريق القدس حضور داشت، در كتاب خود به نام حزب بعث و جنگ مي نويسد((48 ساعت بود

كه غذايي نخورده بوديم،چشم هايمان از فرط خستگي باز نمي شد. در آن موقعيت آرزو مي كردم به جاي مرگ تدريجي يكبار و براي هميشه از دنيا بروم . گلوله هاي توپ با شدت به سمت ما پرتاب مي شد .اجساد كشته شده يگان ما زمين را پوشانده بود و امكان انتقال آنها به پشت جبهه وجود نداشت. هيج كس در فكر نجات محروحين نبود. در صحنه رويارويي تيپ هاي  ويژه با نيروهاي ايراني ،متجاوز از 10 تيپ به طور كامل در چزابه تارومار شدند....))

نتايج و نكات آموزشي عمليات طريق القدس:

1-امكان جبران برتري هوايي و ديده باني دشمن با استفاده از تاريكي و عمليات در شب.

2-امكان جبران برتري آتش توپخانه دشمن با استفاده از غافلگيري و تك به مواضع توپخانه دشمن در ابتداي نبرد.

3-امكان جبران برتري زرهي دشمن با استفاده از پياده نظام ورزيده و متهور مجهز به جنگ افزار ضد تانك انفرادي و استفاده صحيح از زمين و امكانات پياده نظام.

4-قابليت و اهميت كاربرد جالب توجه سلاح هاي سبك ضد تانك.

5-اهميت پياده نظام ورزيده در ايجاد شكاف در مواضع و بين نيروهاي دشمن.

6-استفاده از شيوه جنگ الكترونيك ارزش و اهميت پست هاي استراق سمع.

7-استفاده از قدرت بسيج مردمي براي بالا بردن توان رزمي.

8-قدرت و توانايي عظيم نيروهاي مردمي و نقش سرنوشت ساز و تعيين كننده آنها در عمليات.

9-جلب نظر مردم براي پشتيباني از جنگ.

10-اهميت وارزش شناسايي و اطلاع كامل از وضعيت زمين تا پايان  ترين رده.

11-اهميت سرعت عمل.

12-اهميت رعايت اصول جنگ كه نشان مي دهد بي اعتنايي به هر كدام از اين اصول ممكن است نتايج شومي به بار آورد.

پيام امام خميني به مناسبت پيروزي عمليات طريق القدس:

بسم الله الرحمن الرحيم

جناب آقاي حاج سيد علي خامنه اي رئيس جمهور محترم جمهوري اسلامي  ايران ،تيمسار سرتيپ ظهيري نژاد رئيس ستاد مشترك ارتش جمهوري اسلامي ايران،سركار سرهنگ علي صياد شيرازي فرمانده نيروي زميني، جناب آقاي محسن رضايي فرمانده سپاه پاسداران انقلاب اسلامي:

ان تنصروالله ينصركم و يثبت اقدامكم.

تلگراف هاي شريف كه بشارت پيروزي قواي مسلح شجاع را بر قواي شيطاني آمريكايي صداميان كه با هجوم ظالمانه خود فتح قادسيه را به مغزهاي تهي از ايمان به غيب وعده مي دادند ،واصل گرديد.اتكا به مسلسل و تانك ، و غفلت از خداوند قادر و جنود الهي ،انسانها را به ورطه هلاكت و فضاحت مي كشاند.آنان كه رمز پيروزي را مجهز به جهاز شيطاني و ميگ ها و ميراژ ها مي دانند و ايمان به غيب و خداوند قادر را به حساب نمي آورند و دم از پيروزي قادسيه مي زنند  و رمز پيروزي مومنان صدر اسلام را باز نيافته اند و قدرت ايمان وشهادت طلبي را نمي فهمند.بايد با شكست مفتضحانه روبه رو شوند و گوشمالي الهي ببينند.اينان از پيروزي هاي صدر اسلام كه پيروزي خون بر شمشير و قواي جهنمي بود بايد عبرت بگيرند. مردم ايران و ارتش و سپاه و بسيج و ساير قواي نظامي و غير نظامي براي حفظ اسلام و كشور اسلامي و رسيدن به لقاء الله دفاع مي كنند. و فرق است بين اين عزيزان و آن گول خوردگان كه براي مقاصد پليد آمريكا و وابستگان آن به جنگ برضد اسلام و قرآن مجيد برخاسته اند. آنچه براي اينجانب غرور انگيز و افتخار آفرين است. روحيه بزرگ و قلوب سرشار از ايمان و اخلاص و روح شهادت طلبي اين عزيزان كه سربازان حقيقي ولي الله الاعظم ارواحنا فداه هستند.و اين است فتح الفتوح من به ملت ايران و به فرماندهان شجاع قبل از اينكه پيروزي شرافتمندانه و بزرگ خوزستان را تبريك بگويم.وجود چنين رزمندگاني را كه در دو جبهه معنوي و صوري و ظاهر و باطن از امتحان سرافراز بيرون آمده اند تبريك مي گويم.مبارك باد بر كشور عزيز ايران و بر ملت شريف ،رزمندگاني چنين قدرتمند و عاشقاني چنين محو جمال ازلي و سربازاني چنين دلباخته كه شهادت را آرزوي نهايي خود و جانبازي در راه محبوب خود را آرمان اصيل خويش مي دانند. افتخار بر رزمندگاني كه جبهه هاي نبرد را با مناجات خويش و راز و نياز با محبوب خود عطر آگين نمودند فخر و عظمت بر جوانان عزيزي كه در راهي قدم برداشته و پاسداري از مكتبي مي كنند كه شكست ناپذير و سرتاپاپيروزي است.وننگ برآنان كه در راهي جان خود را هدر مي دهند و عرض و آبروي خود را مي برند كه پيروزي شان شكست و زندگي شان ننگ آفرين است. اينجانب از فرماندهان محترم و رزمندگان عزيز قواي مسلح نظامي و انتظامي ،ارتش و سپاهي و بسيج مستضعفان و ژاندارمري و شهرباني و عشاير محترم و نيروهاي نامنظم و مردمي تشكر و قدرداني مي كنم.درود بر شما و همه آنان كه براي اسلام و كشور عزيز خود حماسه آفريدند.از خداوند تعالي پيروزي نهايي رزمندگان اسلام و سلامت و سعادت همگان را خواهانم.                                                             والسلام عليكم و رحمه الله و بركاته

                                                                                روح الله الموسوي الخميني

برگرفته از كتاب نبردهاي دشت آزادگان نوشته محمدامين پورركني